Vluchten helpt niet meer

Nieuwjaarstoespraak

Vluchten helpt niet meer 

De titel van mijn nieuwjaarstoespraak is ‘Vluchten helpt niet meer’. Ik heb de naam ontleend aan het gelijknamige liedje van Jenny Arean en Frans Halsema. U kent het liedje ongetwijfeld. Ik heb geaarzeld of ik wellicht de eerste strofen van dit liedje zou voorzingen aan u, maar wees gerust: ik zie ervan af. 

Waarom zo’n dreigende titel voor een nieuwjaarstoespraak? 
Vanaf 2015, de datum waarop de transitiewetgeving is ingegaan, is de hectiek en dynamiek in onze sector enorm toegenomen. Dit biedt ons, onze cliënten en onze financiers, zijnde gemeenten en zorgkantoren, mogelijkheden maar ook zeker grote bedreigingen. Ik noem u de meest dominante.

Driestroom is van oorsprong een semimurale organisatie voor cliënten met een verstandelijke beperking. Vanwege ontwikkelingen in de medische wereld worden er echter steeds minder kinderen met een beperking geboren, wat op het eerste gezicht leidt tot minder behoefte aan zorgaanbod door Driestroom en vergelijkbare organisaties.

De tarieven zijn de laatste jaren, zeker van de zijde van gemeenten, sterk gedaald als gevolg van een bezuiniging door de landelijke overheid van meer dan vier miljard euro. Daarbovenop komen de kosten die gemeenten hebben gemaakt om hun sociale wijkteams en ambtenarenapparaat op te bouwen. Ook kwaliteitseisen en verantwoordingseisen nemen toe, bancaire financiering van woonprojecten is meer uitzondering dan regel geworden, zaken als informatiebeveiliging (waaronder de nieuwe wet AVG) vragen aandacht en geld en de arbeidsmarkt voor verpleegkundigen en jongeren die kiezen voor een loopbaan in de zorg wordt snel krapper. 

Daarnaast is de groei van particuliere initiatieven zo heftig dat, met name in de gemeentelijk gefinancierde markt, de traditionele stichtingen weggedrukt worden. Als waarschuwing van mijn kant: daar waar in het sociaal domein de laatste jaren private organisaties hun intrede hebben gedaan, zoals bij de privatisering van de kinderopvang, maar ook bij de privatisering van de thuiszorg, zijn de traditionele stichtingen voor een groot deel verdwenen. In het licht van de genoemde bedreigingen moeten we dus bewegen. Vandaar mijn titel: ‘Vluchten helpt niet meer’.

Wat te doen?
Tijdens onze beleidsdagen dit jaar, waarin medewerkers en onze franchisenemers mee hebben gedacht over dit thema, hebben we met elkaar nagedacht waar gemeenten en de maatschappij behoefte aan hebben in het licht van de zorg voor kwetsbare burgers. Daarbij hebben we als criterium ook gekeken naar de hoogste kosten en het hoogste maatschappelijk effect. 

We kwamen tot: 
- De problematiek van verwarde personen in de wijken;
- In het verlengde daarvan: de afname van het aantal intramurale plekken in de GGZ-zorg en ouderenzorg en de daarmee gepaarde uitstroom naar wijken waar woningcorporaties woningen beschikbaar hebben. De daarmee samenhangende druk op gezonde wijken;
- De kosten van justitie en penitentiaire zorg voor jongeren met een licht verstandelijke beperking en hun herintrede in de wijken;
- De kosten en risico’s in verband met nieuwkomers in de Nederlandse samenleving;
- De kosten en risico’s van en door kwetsbare ouderen.

Binnen bepaalde wijken kunnen de genoemde ontwikkelingen leiden tot onthechting, schuldenproblematiek, eenzaamheid en onaangepast gedrag. Hierin heeft een organisatie als Driestroom met semimurale wortels een toekomst waar het gaat om het ondersteunen van gemeenten en maatschappelijke organisaties, zoals woningcorporaties. De doelstelling is om kosten en maatschappelijke schade te verminderen. Het toverwoord daarbij is hechting en binding tussen bewoners verbeteren, ontmoeting organiseren, gelijkwaardige bejegening en 7x24 uur.

7x24 uur, zult u zeggen. Hoezo dat? Het antwoord is simpel: hechting en binding doe je niet tijdens werkuren overdag; de hulpvraag en een mogelijke maatschappelijke schadevraag liggen juist buiten de werkuren. Tussen kerst en oud & nieuw bijvoorbeeld, op zaterdagavond en op andere onverwachte tijdstippen. 

Hoe kan Driestroom op deze ontwikkeling inspelen? 
Zoals ik al aangegeven heb, is het toverwoord het creëren van sociale samenhang in wijken, waarbij bouwstenen die samenwerkende organisaties aandragen, zoals inlopen, ambulante dienstverlening en woonvormen voor cliënten, puzzelstukjes zijn voor het creëren van de totale puzzel. 

7x24 uur beschikbaarheid kan worden ingevuld via onze zorgondernemers van de Driestroomhuizen die meegroeien met hun huidige cliënten en hen ook bij volwassenheid niet loslaten. Nu al zijn Driestroomhuisondernemers bezig met plannen om hun onderneming om te vormen naar begeleid wonen, ambulante ondersteuning thuis en werkprojecten voor de volwassen geworden kinderen. Het is geen grote stap om daar kwetsbare burgers voor te interesseren en dus ook voor de wijk te gaan werken.

Eenzelfde ontwikkeling is mogelijk voor onze woonvormen waar weliswaar 7x24 uur zorg wordt geleverd, maar wel voor de eigen cliënten en de eigen zelfstandig wonende cliënten in de wijk. Waarom ook daar geen uitbreiding naar burgers die behoefte hebben aan ondersteuning? 

Ik voorspel een ontwikkeling waarbij, mede onder druk van gemeentelijke regievoerders, specifieke zorgproducten als wonen, dagbesteding of werk, of ambulante dienstverlening samen gaan vallen in totaalconcepten die ik hier graag de titel woon-, leef- en werkgemeenschappen meegeef. Nu al zie je ontwikkelingen in het ontwerp van wijken die gebaseerd zijn op deze denkbeelden. Ontwerp van woningen en voorzieningen zijn daarbij volgend op het bieden van ontmoeting, sociale samenhang en jongeren die ouderen ondersteunen. 

Elementen van die woon-, werk- en leefgemeenschap zijn kleinschalige werkprojecten, inloop, horeca en tafeltje-dekje concepten, logistiek en vervoer, en het introduceren van een kleinschalige immateriële ruileconomie waarbij vrijwilligers tegen een vrijwilligersvergoeding kwetsbare ouderen helpen met vervoer, tuinonderhoud, boodschappen doen etc. 

Betekent dit dan het einde van de losse puzzelstukjes zoals dagbesteding en wonen, zoals wij onze zorg tot nu toe georganiseerd hebben? Ik zou willen zeggen ten dele. Samenhang is essentieel en de verschillende onderdelen zoals we die nog steeds onderscheiden, zijn puzzelstukjes waarbij specialismen in beperkte mate nodig blijven. Welke elementen heeft Driestroom nu die een bijdrage leveren aan deze toekomst? Ik durf te stellen dat Driestroom als semimurale organisatie als een van de eerste organisaties in staat zou kunnen zijn om dit in een gezamenlijk model te realiseren. Dan denk ik met name aan onze woonvormen die een basis kunnen vormen in de wijk, waar collega’s 7x24 uur hun werk kunnen doen. Maar ik denk nog veel meer aan onze Driestroomhuizen. 

Wat zou helpen? 
Het verdwijnen van de administratieve grenzen tussen 0e, 1e en 2e lijn is hierbij essentieel, evenals het budgetteren van 0e, 1e en 2e lijns organisaties in één gezamenlijk budget. Hierdoor worden de werknemers op de werkvloer in de gelegenheid gesteld om zonder druk of sturing vanuit hun organisatie, met elkaar, met de burgers en met de gemeente tot gezamenlijke werkprocessen in de wijk te komen.

Een cliënt die de lijn van 0e, 1e en 2e lijn moet passeren, moet als het ware drie keer een product toegewezen krijgen. Hier en daar zie je experimenten ontstaan waarbij de grenzen tussen 0e, 1e en 2e lijn geslecht worden met vaak een opvallend inhoudelijk succes: er ontstaat samenhang en er vallen minder mensen tussen wal en schip, wat ook zorgt voor een reductie van de kosten voor gemeenten en zorgkantoren en zelfs zorgverzekeraars. Een gemeente waar de grenzen tussen 0e, 1e en 2e lijn niet strak zijn aangewezen is de Gemeente Lingewaard, waar onder meer de sociale wijkteams ontbreken. 

Terugkerend naar het thema ‘Vluchten helpt niet meer’: we weten wat ons te doen staat. En die toekomst is een wenkend perspectief voor ons allen.

Ik wens u een fantastisch 2018!

X

Kans op vertraging in vervoer op donderdag 27 juni

Op donderdag 27 juni 2019 is er kans op vertraging in het vervoer in en rondom Nijmegen in verband met een concert in het Goffertpark.

Datum laatste wijziging: dinsdag 26 juni om 10.00 uur